Alleenstaande minderjarige vluchtelingen: ‘Je moet luisteren naar je hart en denken met je hoofd’

ACHTERHOEK – Begin maart verscheen het rapport Dreaming out loud van World Vision, een christelijke hulporganisatie die zich wereldwijd inzet voor noodhulp, ontwikkeling en belangenbehartiging. In het rapport staan de ervaringen van 432 meisjes uit 51 landen die vertellen wat hen belemmert en wat zij nodig hebben om veilig op te groeien, naar school te gaan en eigen keuzes te maken. Meisjes over de hele wereld hebben grote dromen en het talent om die waar te maken, maar wat hen vaak tegenhoudt zijn de omstandigheden waarin zij leven. Met de juiste steun kunnen zij niet alleen hun eigen leven veranderen, maar ook hun gemeenschap en de wereld om hen heen.

Door Walter Hobelman

Het rapport zette mij aan het denken en er kwamen vragen in me op waar ik graag van ‘ervaringsdeskundigen’ een antwoord op wilde krijgen. Daarom benaderde ik twee Achterhoekse onderwijsorganisaties (Portuur en Achterhoek VO) met een Internationale Schakelklas (ISK), met het verzoek om meisjes die uit hun land zijn gevlucht te mogen interviewen. Dat leverde mooie gesprekken op met twee meisjes van de ISK in Doetinchem en twee in Borculo. Vanwege de veiligheid van de meisjes en hun familie zijn drie namen fictief; het vierde meisje wilde volledig anoniem blijven. Hun echte namen zijn bij mij bekend. Mijn dank aan Portuur en Achterhoek VO voor hun hulp bij dit artikel.

Shazia
Shazia (18) uit Afghanistan herkent de feiten uit het rapport. In haar land hoeven meisjes niets te leren. “De Taliban zegt dat meisjes geen onderwijs nodig hebben, hooguit een beetje basisonderwijs over schrijven en lezen.” Modeontwerpster worden is haar grote droom, een nagenoeg kansloze missie in eigen land. “Ik mocht niet buiten spelen, hoefde niet naar school en de kans was groot dat ik op jonge leeftijd zou worden uitgehuwelijkt.” Omdat haar gezin na de komst van de Taliban moest vluchten, kwam ze in Nederland terecht. Dat was een hele verandering, vertelt Shazia. “Dat jongens en meisjes hier gewoon door elkaar lopen en op dezelfde school zitten, was voor mij echt heel bijzonder in het begin. Ik moest er erg aan wennen.” Ze ontdekte ook dat ze hier veel meer vrijheid heeft dan in haar thuisland. “Nu kan ik in ieder geval mijn droom waarmaken.” Omdat ze achttien is, moet ze na de ISK eerst de inburgeringscursus volgen voordat ze kan doorstromen naar een vervolgschool.

Aan doorzettingsvermogen ontbreekt het haar niet. “Je moet luisteren naar je hart en denken met je hoofd. Dan lukt het wel.” Die uitspraak leidt bij Pascal, coördinator van de ISK in Doetinchem, tot een grote grijns. “Je had haar twee jaar geleden hier eens binnen moeten zien komen. Schuchter, voortdurend naar de grond kijkend als ik met haar sprak. En kijk dan nu hoe ze hier zit. Haar zelfvertrouwen is gegroeid, ze heeft hoop en weet wat ze wil. Prachtig toch?”

Takwa
Helemaal alleen vanuit Syrië naar Nederland reizen, met alle risico’s die daarbij horen. Takwa (16) heeft het gedaan; ze vluchtte naar Europa omdat ze in oorlogsgebied woonde. Takwa wil tandarts worden. “In Syrië heb ik alleen basisonderwijs gehad. Meer onderwijs is niet verplicht. Als ik verder wilde leren, moest ik ver reizen naar een stad, dat was niet te doen. En het kost veel geld.” Als ze klaar is met haar opleiding, wil ze terug naar Syrië. “Daar zijn ook tandartsen nodig, net als hier.” Ze vertelt dat ze het in het begin best moeilijk vond om hier te zijn. “Nu gaat het steeds beter. Ik leer de taal en heb vriendinnen om me heen. Ik word goed begeleid. Nu kan ik weer vooruitkijken.”

Nu kan ik weer vooruitkijken

Pascal voegt toe: “Niemand vlucht voor de lol. Het is al sinds mensenheugenis zo dat we als mens zoeken naar het beste voor onszelf. Veilig wonen, voldoende te eten en mensen om je heen die je kan vertrouwen. Vind je dat niet op de plek waar je bent, dan trek je verder. Dat doen deze jongeren ook, met alle gevaren die daarbij horen.”

Vluchten maar nog niet veilig
Ze komt uit Eritrea en wil niet met haar naam genoemd worden. Haar moeder woont nog in het thuisland en omdat moeder haar dochter naar Nederland heeft laten gaan, is ze niet veilig in haar eigen omgeving. “Het wordt haar verweten dat ze mij geld heeft gegeven om te vluchten”, zegt ze. “Ik heb weinig contact met mijn moeder en ik moet hier nog erg wennen.” Ze is nu acht maanden in ons land en spreekt al aardig Nederlands. Leerkracht Bart van de ISK Portuur in Borculo, die bij het gesprek aanwezig is, helpt af en toe een handje om de vragen begrijpelijk te houden. Hij vertelt dat ze onderweg meereisde met een groep andere jongeren. “Bijna niemand heeft familie. Onderweg helpen ze elkaar en nu ze in Rekken zit, kan ze in elk geval weer een beetje positief vooruitkijken. We hebben hier veel zogenoemde Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (amv’s). Dit meisje is er één van.”

Teruggaan naar haar moeder is voor dit meisje geen optie. “Het land is niet veilig en ook voor mij en mijn moeder zou het een risico zijn als ik terugga.” Dat maakt het dubbel moeilijk, vindt Bart. “Moeder kiest ervoor haar dochter te laten gaan omdat ze niet veilig kan opgroeien, maar dat zorgt er direct voor dat moeder zelf gevaar loopt door de keus die ze moest maken.”

Niemand vlucht voor de lol

Joëlle
Joëlle (15) uit Syrië vertelt dat ze met haar ouders en twee zusjes naar Nederland is gevlucht. “Er was oorlog, er komt een nieuwe president en die wil veel rechten van vrouwen afnemen. Mijn vader is eerst naar Nederland gegaan, anderhalf jaar geleden kwam ik met mijn moeder en zusjes. De tijd dat mijn moeder alleen voor ons moest zorgen in Syrië was niet fijn. Omdat mijn vader in Nederland was, dachten veel mensen dat we rijk waren. Daardoor liepen we het gevaar om gegijzeld te worden, zodat mensen losgeld konden vragen. Wij mochten bijna nooit alleen naar buiten.”

Joëlle is blij dat ze nu hier is en haar droom waar kan maken. Eerst wilde ze dokter worden, maar inmiddels is het haar doel om bedrijfskunde te gaan studeren. Terug naar Syrië wil ze niet. “We hebben het hier goed en uit dankbaarheid voor de kansen die we hier krijgen wil ik een eigen bedrijf beginnen en iets terug doen voor Nederland.” Bart herkent dat. “De meeste leerlingen zijn zeer hulpvaardig en tegelijkertijd ook terughoudend in verband met de onzekerheid van hun situatie. Zeker de amv’s zijn terughoudend, want het gebeurt regelmatig dat ze nu hier zijn en over een paar maanden weer ergens anders in het land worden geplaatst, in een omgeving waar ze niemand kennen.”

Wat is een Internationale Schakelklas?
Een Internationale Schakelklas (ISK) is een speciale klas voor jongeren van ongeveer 12 tot 18 jaar die kort geleden naar Nederland zijn gekomen, in dit geval vooral alleen reizende minderjarige vluchtelingen. Het belangrijkste doel is dat leerlingen zo snel mogelijk de Nederlandse taal leren. Naast taalonderwijs krijgen leerlingen ook vakken zoals rekenen, burgerschap, sport en soms Engels, en leren zij hoe de Nederlandse samenleving, schoolcultuur en omgangsvormen werken. De groepen bestaan uit leerlingen met verschillende nationaliteiten en achtergronden, waardoor zij veel van elkaar leren. Docenten besteden niet alleen aandacht aan taal en schoolvakken, maar ook aan het opbouwen van zelfvertrouwen en het vinden van een plek in een nieuwe omgeving. Zodra leerlingen voldoende Nederlands spreken en begrijpen, stromen zij door naar regulier onderwijs, zoals vmbo, havo, vwo of mbo. De ISK vormt daarmee een belangrijke brug tussen aankomst in Nederland en een succesvolle schoolloopbaan.

Over World Vision
World Vision is een christelijke, internationale ontwikkelingsorganisatie die zich inzet voor kinderen in kwetsbare situaties. Wereldwijd werkt de organisatie in meer dan 100 landen aan het terugdringen van armoede en onrecht, zodat kinderen veilig kunnen opgroeien, onderwijs krijgen en gezond blijven.

Samen met lokale gemeenschappen voert World Vision programma’s uit op het gebied van onder andere schoon drinkwater, gezondheidszorg, onderwijs en noodhulp. Een belangrijke aanpak is kindsponsoring, waarmee structureel wordt geïnvesteerd in de toekomst van kinderen en hun omgeving.