Column Dichterbij: Kwetsbaar of weerbaar?

We leven in een haast perfect georganiseerde samenleving. Op elk moment van de dag is er stroom, schoon water en gas beschikbaar en regelen verkeerslichten de verkeersdrukte. En allerlei mogelijkheden van telecommunicatie via mobiele netwerken of kabelsystemen staan de hele dag tot onze beschikking. Via die netwerken functioneren de dynamische snelheidsborden langs de snelwegen en veel gemalen, sluizen, stuwen, riolen en bruggen. Maar ook onze telefoongesprekken, WhatsApp-berichten, e-mailverkeer, bankzaken, pensioenen, uitkeringen, declaraties van zorgverleners en aankopen bij webshops en platforms als Airbnb, Booking.com, Bol.com enzovoort, de lijst is eindeloos. Vanmiddag besteld, morgen bij de voordeur. Vandaag overgemaakt, een dag later bijgeschreven op een rekening aan de andere kant van de wereld. Zo vanzelfsprekend dat we ons niet meer kunnen voorstellen hoe het zonder zou moeten. We zijn er totaal afhankelijk van geworden en dat maakt onze samenleving kwetsbaar, zeer kwetsbaar zelfs. Onlangs kwam in het nieuws dat misschien wel een vijfde van alle ziekenhuizen in ons land niet of slecht bereikbaar is voor ambulances bij extreme regenbuien. Extreme weersomstandigheden kunnen de samenleving platleggen, misschien heeft u de beelden uit Spanje onlangs gezien, rampzalige verwoestingen. Dat is ook hier mogelijk.
Dit soort situaties kun je nog als overmacht betitelen, maar wat als er gericht sabotage wordt gepleegd door extremisten, terroristen of staten waarmee we op voet van (koude) oorlog leven. Er zijn volgens de veiligheidsdiensten bijvoorbeeld sterke aanwijzingen dat Rusland sabotageacties richt op onze transportketens. Een storing als gevolg van een inbraak (hack) in de computersystemen van de centrale verkeersleiding voor ons wegennet, de zeewaterkeringen, onze drinkwatervoorziening of een luchthaven kan onze samenleving volledig platleggen met miljarden euro’s schade en heel veel ongemak en misschien wel gewonden en doden. Dat alles roept wel de vraag op hoe weerbaar onze samenleving is. Of beter nog: hoe weerbaar bent u? Hoe overleeft u als u vier dagen zonder stroom zit? Zonder uw mobiele telefoon, zonder gekoelde levensmiddelen in de winkel en met uw eigen ontdooide vriezer. En o ja, uw inductiekookplaat en magnetron doen het dan ook niet meer, net zomin als de lift, de kamerthermostaat, de verlichting en uw elektrische auto. En misschien is er ook geen schoon drinkwater. Dat is toch wel schrikken, vind ik ook zelf nu ik deze column tik. U zult denken dat u daar toch een overheid voor heeft, maar die zal alle uitdagingen bij dit soort scenario’s ook niet aankunnen. U bent dus grotendeels op uzelf en uw naobers aangewezen. In Zweden zegt de overheid dat eenieder zich twee weken moet kunnen redden. Dat gaat erg ver, maar ook u zult iets moeten doen. Kijk om te beginnen eens op de website www.denkvooruit.nl. Daar staan alle denkbare risico’s beschreven en wat u zelf kunt doen om u daarop voor te bereiden. Noodpakketten aanleggen met voedsel en noodverlichting bijvoorbeeld, en een voorraad drinkwater van zes liter per persoon inslaan.

Anton Stapelkamp,
burgemeester