André Konink, molenaar bij De Engel in Varsseveld. Foto: Roel Kleinpenning
Zo gaat de molen
OUDEIJSSELSTREEK - Er staan vijf molens in Oude IJsselstreek. Sommigen zijn nog maalvaardig. Daarnaast is er een maalderij ‘De Nieuwe Molen’ waar een prachtige verbinding gemaakt wordt van het gemalen tarwe naar het bakken van brood. Zaterdag 10 mei is het nationale Molendag en zijn de molens en de maalderij te bezoeken. In aanloop naar de Molendag bezocht ik twee molens en kwam, behalve met pannenkoekenmeel, naar huis met heel veel interessante informatie.
Door Walter Hobelman
De Engel Varsseveld
Er zit een behoorlijke delegatie vrijwilligers op me te wachten, genietend van koffie en oranje tompoezen. Er volgt een geanimeerd gesprek met Henk Grevers, Hans Wentink, Henk Wissink en André Konink, waarin feiten en anekdotes me om de oren vliegen. Al snel is duidelijk dat ik te maken heb met mannen die vol passie en met kennis van zaken praten over molens, tarwe, broodbakken en techniek. En over nog veel meer zaken, die echter wat minder ter zake doen. Maar gezellig was het wel.
Ik krijg te horen dat het mooie van een molen zit in ‘de rust’ en in de techniek van een molen. “In feite zit je in een molen middenin de machine”, zegt Henk Grevers. In de meeste molens is de techniek goed zichtbaar. “Je kan alles aanraken en we zijn voortdurend bezig om die machinerie te onderhouden.” Van oorsprong draaiden molens op wind- of waterkracht en werden alle onderdelen gemaakt van hout. “Hout werkt, dus men was voortdurend bezig om met wiggen alles goed vast te zetten en dat was echt vakwerk.”
Het molenaarsvak is nog steeds te leren. “Het is een vak dat niet alleen technisch inzicht vereist, maar ook kennis van de natuur, van het weer en van de eigenschappen van verschillende houtsoorten. Je moet begrijpen hoe je molen in elkaar zit. Wat hij aankan. En wat er nodig is om hem in topconditie te houden. Je bent kapitein en timmerman tegelijk”, zegt molenaar Andre Konink.
In de molen in Varsseveld wordt nog steeds tarwe gemalen. De huidige molen stamt uit 1849 en is de vervanging van een in 1724 gebouwde korenmolen. In het begin droeg de molen de naam De Hoop, later werd dat verandert in de huidige naam. Tijdens de Molendag is molen De Engel te bezoeken tussen 09.00 uur en 16.00 uur, zoals dat elke zaterdags het geval is. Er worden rondleidingen gegeven, men kan vragen stellen en er kan consumptiemeel worden gekocht. De molen is te vinden aan de Hiddinkdijk 4 in Varsseveld.
“Nieuwe vrijwilligers zijn altijd welkom”, vertelt Andre Konink. “Dat is eigenlijk wel bij alle molens het geval”, voegt hij daar aan toe.
Gerritsens Molen Silvolde
De ontvangst bij Gerritsens molen is niet minder hartelijk dan in Varsseveld. Willie te Molder, Martin Lacet en Henk Prinsen genieten van de koelte in de molen en ook in hun verhalen proef ik de passie voor het molenaarsvak. “Vergis je niet”, zegt Martin, “het molenaarsvak is een echt vak en de opleiding tot molenaar doe je niet zomaar.” De vrijwillige molenaars vertellen over de veelzijdigheid van de opleiding. “Je leert veel over het weer en hoe je daarnaar moet kijken om de molen veilig en goed te laten draaien. En de technische kant is ook belangrijk.”
De molen in Silvolde is kort geleden helemaal opnieuw geverfd en staat er weer strak bij. De meeste molens in Oude IJsselstreek zijn in eigendom van de gemeente. “De vrijwilligers zorgen ervoor dat de molens kunnen draaien.” Alleen de molens in Varsseveld en Silvolde zijn draai- en maalwaardig. “Hier malen we tarwe dat verwerkt wordt tot mengvoedermeel”, vertelt Willie. “Als het weer meezit doen we dat tijdens de Molendag ook en kunnen bezoekers zien hoe dat in zijn werk gaat.” De drie mannen geven aan dat ze hopen dat meer mensen het vak van molenaar willen gaan leren, of als vrijwilliger aan de slag gaan. “Het beroep wordt weer populairder. Waarschijnlijk omdat men beseft dat dit erfgoed niet verloren moet gaan. De opleiding duurt ongeveer twee jaar en kan op eigen tempo gevolgd worden. We vertellen er graag meer over tijdens de Molendag.” Op zaterdag 10 mei is de molen geopend vanaf 10.00 uur. Adres: Molenberg 4 Silvolde.
Molenfietstocht vanuit Etten
Voor het tweede jaar wordt tijdens de nationale Molendag een fietstocht georganiseerd door Molenstichting De Witten Etten. "We doen dit in de eerste plaats om de pot van de stichting te spekken. Maar zeker ook om meer mensen naar de molen te lokken met Molendag”, vertelt Fred Berns, vrijwilliger bij de stichting. "Als er geen activiteiten rond de molen zijn komen tegenwoordig niet veel mensen meer naar de molen. Wat eigenlijk jammer is, want we moeten aan onze navolgende generaties doorgeven hoe men vroeger graan maalde om brood te bakken en meel voor heerlijke pannenkoeken bijvoorbeeld.”
Er zijn dit jaar weer twee mooie routes uitgezet die door de gemeente Oude IJsselstreek gaan en een stukje over de grens. "Men fietst eerst richting Netterden/ Mechelen en gaat dan door een stukje Duitsland via Anholt weer terug naar Nederland. Vervolgens gaat de lange route van plusminus 54 km door richting de Heurne. De korte route (ongeveer 36 km) gaat via Voorst weer richting de mooie molen De Witten. Uiteraard komen de deelnemers onderweg allerlei bezienswaardigheden tegen. Ook zijn er plekken waar de inwendige mens verzorgt kan worden. Dat kan natuurlijk ook bij terugkomst bij de molen in Etten op het terras. De molen is te bezichtigen en er zijn uiteraard molenaars aanwezig die er alles over kunnen vertellen. De kosten voor de route bedragen vijf euro per persoon, inclusief koffie of thee met iets lekkers. Er kan alleen contant betaald worden. Dat geldt voor de route maar ook voor als men na afloop nog even wil napraten onder het genot van een drankje. De molen is te vinden aan de Oldenhove 5 in Etten.
Nationale Molendag
De Nationale Molendag vindt dit jaar plaats op zaterdag 10 en zondag 11 mei 2025. In Oude IJsselstreek is gekozen voor de zaterdag. Die dag zijn de molens in Varsseveld, Etten, Breedenbroek, Voorst en Silvolde geopend tussen 9.00 uur en 16.00 uur. Ook de maalderij ‘De Nieuwe Molen op Sinderen is te bezoeken.
Molen zoeken
Wie meer over de verschillende molens wil weten kan het beste kijken op www.molendatabase.nl en dan zoeken naar de gewenste molen.
