Onzichtbare sluipmoordenaar of opgeblazen probleem?

AALTEN - In de herfst- en wintermaanden branden de kachels weer volop. Voor velen staat een houtvuur symbool voor warmte en gezelligheid. Maar voor anderen is het vooral een bron van ergernis, gezondheidsklachten en machteloosheid. Team Houtrookoverlast Aalten trekt opnieuw aan de bel. “Het probleem wordt eerder groter dan kleiner”, zegt Bart Lindeboom. “Er is een hang naar gezelligheid. Daarom komen wij in actie.”

Door Ayla Bennink

De werkgroep ontstond eind vorig jaar, toen enkele inwoners een ingezonden stuk over houtrookoverlast in deze krant plaatsten. Dat leverde tientallen reacties en klachten op via hun e-mailadres. “Ik had bijna dagelijks mijn keuken en kamer volhangen met houtrook”, vertelt Richard Snoek. “Je klopt bij de gemeente aan, maar het mag en je begint er niks tegen.” Bart vult aan: “Bij mij kwam het zelfs via het ventilatiesysteem naar binnen.”

We vroegen het team of de werkgroep vooral uit persoonlijke ergernis is ontstaan. “Ja”, erkent Bart eerlijk. “Het begint bij overlast. Daarna kom je erachter hoe schadelijk het is, doordat je zelf onderzoek gaat doen.”
Het team benadrukt dat het niet uit is op een heksenjacht. “We richten ons op mensen die overlast ervaren, zodat ze zich niet machteloos voelen”, zegt Richard. “Je staat anders compleet alleen.”
Volgens hem reageerden instanties traag: “Ik meldde het bij de politie en de gemeente, maar er gebeurde niets. Handhaving zegt letterlijk: wij kunnen niets.”

Slechter dan sigarettenrook
Eén van de opvallendste uitspraken van het team is dat houtrook ‘vele malen slechter is dan sigarettenrook’. Waar komt dat vandaan? “Dat komt uit een artikel van de Stichting Houtrookvrij,” zegt Bart, verwijzend naar het document dat onder meer steun vindt bij het RIVM, de GGD, het Longfonds, KWF, de Hartstichting, het Schone Lucht Akkoord en Milieucentraal. “Houtrook bevat onder andere fijnstof (PM2,5), ultrafijnstof (PM0,1) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s)”, legt hij uit. “Dit zijn stoffen die diep in het lichaam doordringen en het risico op astma, COPD, hart- en vaatziekten en (long)kanker vergroten.”
Een Longfonds-factsheet verwijst onder meer naar onderzoek van The Lancet en het RIVM, waarin wordt geconcludeerd dat houtstook bijdraagt aan duizenden vroegtijdige sterfgevallen per jaar in Nederland. Richard noemt het getal “ongeveer 3.000 voortijdige doden per jaar” (Lars Hein, universiteit van Wageningen). Dat cijfer wordt bevestigd in meerdere rapporten, waaronder de RIVM-publicatie Effect van houtstook op luchtkwaliteit en gezondheid (2022), waarin het RIVM dat aantal als een schatting vermeldt.

Meetbaar én merkbaar
Het team benadrukt dat het probleem niet abstract is. Enkele inwoners meten zelf de luchtkwaliteit via zogeheten fijnstofmeters. “Zet mijn buurman de houtkachel aan? Dan schiet de meter omhoog”, zegt Richard. “Volgens de landelijke Stookwijzer (RIVM) staat Aalten op de vijfde plaats van Nederland als het gaat om overlastmeldingen per inwoner.”
Volgens Team Houtrookoverlast Aalten helpen ook moderne kachels of filters weinig. “Je kunt het nog steeds meten”, zegt Bart. “De nieuwe eco-designkachels en pelletkachels stoten wel minder grof stof (PM10) uit, maar juist méér ultrafijnstof. Dat dringt diep door tot in elke cel van je lichaam. De Longfonds-factsheet ondersteunt dit beeld: volgens het Longfonds, op basis van onderzoek van CE Delft (2024), stoten ook moderne houtkachels ongeveer 3100 keer meer fijnstof uit dan een gasgestookte cv-ketel, en tot 35.000 keer meer ultrafijnstof dan de WHO-norm toestaat.”

De frustratie richting het gemeentebestuur is groot. “We hebben een aantal e-mails naar het college van B&W gestuurd, maar geen reactie ontvangen. Een raadslid heeft houtrookoverlast tijdens een raadsvergadering aan de orde gesteld. Volgens het college was voorlichting voldoende, gelet op het aantal klachten (3 à 4 per jaar). Er heeft op ons verzoek een overleg met een delegatie van het college plaatsgevonden. Daarop hebben we onze verzamelde klachten opgestuurd en de afspraak was dat ze deze zouden publiceren. Dat is tot op heden nog niet gebeurd.” Volgens de groep moet de gemeente meer doen dan informeren. “Aalten is aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord”, zegt Bart, “maar er gebeurt niets concreets. De eerste stap is simpel: handhaven bij code rood, en bij nieuwe woonwijken gewoon géén schoorstenen meer toestaan. In veel andere dorpen en steden gebeurt dit al.”
We vroegen het team hoe zij omgaan met het argument dat houtstoken een traditie is, een bron van gezelligheid, of een manier om te besparen op dure energie. “De gezelligheid van de een hoeft niet de gezondheid van de ander te verpesten”, zegt Bart resoluut. Richard reageert scherper: “Mijn buurman komt aan mijn vrijheid als ik mijn beddengoed elke dag moet verschonen omdat het naar rook stinkt.”
Volgens de werkgroep beseffen veel stokers niet wat ze uitstoten. “Mensen zijn opgegroeid met een houtkachel, dus ze willen dat vaak zo houden”, zegt Bart. “Maar als je het ruikt, heb je de schadelijke stoffen al binnen. De meest schadelijke stoffen in houtrook zie en ruik je echter niet. Houtrook is een sluipmoordenaar.”

Alternatieven
We vroegen het team naar alternatieven. “Een warmtepomp of een gewone cv-ketel zijn veel schoner”, zo luidt de reactie. “Gas is relatief schoon.” Maar niet iedereen kan zomaar overstappen. “Voor mensen met een kleine portemonnee lijkt hout goedkoper”, erkent Richard, “maar een kachel aanschaffen kost óók geld. Als je dat geld in isolatie stopt, blijft je huis warmer zonder te stoken.”

Wat hopen ze met hun inzet te bereiken? “Bewustwording”, zegt Bart. “Laten zien hoe erg het is, met feiten en metingen. Als er zeven kachels in honderd woningen branden, hangt de hele buurt onder de houtrook.” De rest van het team vult aan: “In de omgevingsvisie van de gemeente moet houtrook een plek krijgen. We willen dat de gemeente erkent dat dit een probleem is.”
De leden van Team Houtrookoverlast Aalten werken nauw samen met Stichting Houtrookvrij (houtrookvrij.nl), dat landelijk onderzoek en metingen ondersteunt. “Stichting Houtrookvrij wordt steeds serieuzer genomen”, zegt Richard. “Ze beschikken over meetapparatuur en werken zelfs samen met het RIVM. Hun cijfers kloppen.

Wie overlast ervaart, kan een melding doen via houtrookoverlast_aalten@kpnmail.nl. “Meld het bij ons”, zegt Bart. “Dan kunnen we laten zien dat het probleem breder is dan gedacht.”
Meer informatie over houtrook en gezondheid is te vinden op diverse sites:

www.longfonds.nl/factsheet-gezonde-lucht-2024

www.longfonds.nl/nieuws/aandacht-voor-gevolgen-houtstook-groeit

www.stookwijzer.nu

www.houtrookvrij.nl

www.milieucentraal/eerlijkoverhoutstook

www.dsawsp.org